BIOS
Bios Nedir, Ne İşe Yarar?
BIOS bilgisayarın anakartı üzerinde bir veya daha fazla çipte bulunur. BIOS, üreticilerin içine program yükledikleri bir EPROM (elektriksel olarak silinebilen salt oku bellek) çipidir. Program koduna hardware (donanım) ve software(yazılım) terimlerinin birleşmesiyle ortaya çıkan firmware adı verilir. Yeni çıkan Bios'lar yazılım yoluyla değiştirilebilen ve güncellenebilen Flash Bios'lara sahiptirler. Böylece İnternetten veya Bios üreticisinden edindiğiniz disketle Bios'u yenileyebilirsiniz.
BIOS bilgisayara bağlı bulunan aygıtları ilk kullanıma hazırlamak için denetler. Bilgisayarınız ilk açıldığında tamamen boştur. Firmware adını verdiğimiz BIOS yazılımı aşağıdaki temel işlemleri sırasıyla gerçekleştirir.
POST (Power on Self Test) bilgisayarın donanımını test eder. Örneğin ekranda artan sayıları gördüğünüzde POST belleği test etmektedir. BIOS post çeşitli sinyal kodları kullanır. Bu kodların her biri ayrı bir problemi belirlemektedir. Bu kodlar BIOS türleri arasında farklılık göstermektedir. Bilgisayarın açılmasından itibaren POST işleminde gerçekleşen olayları maddeler halinde sıralayacak olursak;
1. Mikroişlemci ROM BIOS bölgesinin en sonunda yer alan FFFF:0000 adresinden çalışmaya başlar.
2. Mikroişlemci genellikle kendi içerisine yerleştirilmiş test modunda test edilir. Daha sonra sistem kartı, veri yolları ve POST kodunu içeren hafıza test edilir.
3. Sistem zamanlayıcıdan test edilir.
4. Görüntüleme sistemi, genellikle görüntü hafızası ve ekranda güdümleyen sinyaller test edilir.
5. Tüm hafız test edilir.
6. Klavye test edilir.
7. Disk sürücülerin konumları test edilir.
İşletim sistemlerinden açılış yapmak: BIOS, Bootstrap Loader isminde bir program içerir. Bu program sistemi çalıştırmakla yükümlüdür. İşletim sistemi daha sonra devreye girer ve PC'yi açar.
Alt düzey donanım erişimini sağlamak: İşletim sistemi çalışmaya başladıktan sonra, BIOS'taki program kodu, birçok alt düzey donanım erişimi fonksiyonu sunar. Bu fonksiyonlar sayesinde CPU hard diske, görüntü denetleyicisine ve diğer çevre birimlere ulaşabilir.
PC'nizin anakartı üzerindeki BIOS çipi, o anakarttaki çip setine göre özel olarak tasarlanmıştır. Çip seti anakartın devrelerinin büyük bir kısmını oluşturan özel amaçlı bir veya birkaç grup çiptir. Her anakartta aynı çip seti kullanılmaz, dolayısıyla her BIOS aynı değildir. Hatta aynı üretici firmanın iki farklı BIOS'u da olabilir.
Buraya kadar anlatılanları kısaca özetleyecek olursak; BIOS yazılımı sayesinde bilgisayarınızdaki tüm donanımlar kontrolden geçirilir ve çalışmayan veya tam takılmamış bir donanım varsa bildirilir. BIOS'un yaptığı iki işlem vardır. BIOS'un yaptığı ilk işlem INT 11H ile donanımı belirleme ve INT 12H ile bellek boyutunu belirlemedir. Ön yükleyiciyi içeren ilk disk sektörüne erişmek için ise INT 19H'ı çalıştırır. Bu program sayesinde disketteki bilgileri RAM’A yükler.
Bazen BIOS donanımı tanıtana kadar görevine devam etmez. Bu durumda BIOS'a girerek gerekli ayarlamaları yapmanız, ekranda beliren bir uyarı mesajı ile tavsiye edilir. Siz de gerekli BIOS ayarlarını biliyorsanız bilgisayarınızdaki yeni donanımları tanıtırsınız. Donanım testi yapıldıktan sonra BIOS bilgisayarda bir işletim sistemi arar ve işletim sistemi bulunduğunda görevi ona bırakır.BIOS NASIL ÇALIŞIR?
Bilgisayarınız Windows ile başlamıyor. İsteklerinizi yerine getirecek bir makinenin hazırlanması için önce başka bir program çalıştırılıyor. BASIC Input / Output Sistem veya kısaca BIOS.
Ufak bir entegre üzerinde, bir EPROM üzerinde, saklanan BIOS içinde bilgisayarın en önemli kayıtları saklanıyor. Çünkü bilgisayar açıldığında “boş” bir şekilde açılıyor. Boş hafıza gözleri ve sabit disk üzerinde bekleyen bir işletim sistemi henüz hiçbir işe yaramıyorlar.
BİLGİSAYAR NASIL KENDİNE GELİYOR?
İşlemci otomatik olarak ilk önce BIOS’taki “Boot-Routine” adı verilen programı çalıştırıyor. Bu program bilgisayarın doğru olarak çalışmasını sağlıyor. POST (Power-On-Self-Test) adı verilen sistem kontrol programı ana hafızayı, işlemciyi, sabit diski ve diğer bazı önemli parçaları test ediyor.
Daha sonra BIOS, başka kartlar üzerinde olası BIOS’ları arıyor. Örneğin SCSI kontrol kartları üzerinde kendi test programlarını barındıran BIOS’ları bulunuyor. Sırayla bu BIOS’lar da işlerini yapıyorlar.
PLUG & PLAY: DÜZEN SAĞLAYICI
Tanınan tüm donanım parçaları test edilip onay aldıktan sonra modern BIOS’lar kargaşa içindeki kartları düzene sokmaya çalışıyorlar. Plug&Play, yani “tak ve çalıştır” terimi işte bu noktada anlamını gösteriyor. Günümüzde hemen hemen tüm kartlar en azından bir kesme ve bir DMA kanalını sistemden istiyor. Bunu istemelerinin sebebi rahatsız edilmeden işlemci ve hafıza birimleri ile haberleşmek istemeleri. Kaynakların (Resource) sayısı, tarihi bazı sebeplerden dolayı, oldukça kısıtlı olduğundan ve kullanıcının da kafasını karıştırmamak gerektiğinden BIOS düzeni sağlamak zorunda. Kaynaklar dağıtıldıktan sonra işletim sistemi sonuçları alıyor.
İŞLETİM SİSTEMİNİN YÜKLENMESİ
Donanım üzerinde asıl söz sahibi olan işletim sistemini çalıştırmak için BIOS sabit diskin ilk sektörlerden basit bir yöntemle bazı bilgileri alıyor. Bu bilgiler arasında sabit diskin yapısı, yani partisyon bilgileri de bulunuyor.
“Boot” partision yani aktif partisiondan daha sonra kısa bir boot programı okunuyor. Bu programın adı “Bootstrap loader”.
Bu yeni program BIOS’a göre daha akıllı sayılabilir. Sabit diskin yapısını bildiği için belli verileri çağırabilecek kapasitede. Bu özelliğini de işletim sisteminin asıl başlangıç rutinlerini çalıştırmak için....
Yani Windows’un başladığı ekranda görene kadar bayağı yol kat edilmesi gerekiyor.
Sistem çalışmaya başladıktan sonra da BIOS’ UN işi bitmiyor. BIOS donanım ile yazılım arasında bir köprü görevi görüyor. BIOS donanım ile doğrudan anlaşabiliyor ve işletim sistemini de kendi üzerinden donanıma ulaşma izni veriyor. BIOS’ UN bir donanım bileşeni üzerinde kayıtlı olması sebebiyle donanımın bir parçası olması onun donanım ile ilgili bilgilere daha da yakın olmasını sağlıyor.
EĞER BİLGİSAYAR AÇILMIYORSA
Bir veya birçok değişiklik ile yapılan deneyler sonucu çok az da olsa bir hız kazancı sağlanabilir.
Ama yanlış ayarlar ile bilgisayar bir daha açılmaz hale de getirilebilir. Bu yüzden sadece bilinen parametreler ile oynamak en akıllıca sı olacaktır. Prensip olarak sürekli yanlış frekans ile donanım üzerinde zararlar oluşturmanın da mümkün olduğunu unutmamak gerekir. BIOS ayarları ile oynamadan önce bir kâğıt üzerinde değerleri not etmek en akıllıca sı olacaktır. Bazı BIOS’lar ayarlı yazıcıdan basılmasına da izin veriyor. Kâğıt üzerine alınan böyle bir yedek sadece yapılan denemelerde değil, pilin bitmesi sonucu kaybolan verileri de yeniden girmek için gerekebilir.
Eğer hiçbiri işe yaramıyorsa acil çıkış kapısını kullanmak gerekiyor. Hemen hemen tüm BIOS’lar ilk değerleri geri yükleyen bir opsiyon içeriyor. (BIOS-Defaults) Bu opsiyon ile BIOS yeniden makineyi açılır hale getiriyor, ancak yapılan tüm optimizasyonlar kaybolduğundan makine eskisinden daha ağır çalışır bir hale gelebiliyor.
